Eftir Valgerði Rúnarsdóttur, lækni hjá SÁÁ
„Unglingsstúlkum í vímuefnaneyslu er margvísleg hætta búin. Þær eru oftar en ekki í sambandi við sér eldri drengi eða menn. Þær eru háðar öðrum með framboð á vímuefnum.“
Við höfum fylgst með innlögnum ungs fólks á Vog og allra síðustu árin hefur heldur dregið úr innlögnum úr yngsta aldurshópnum. En það segir ekki alla söguna. Þegar betur er að gáð, kemur í ljós að stúlkum úr þessum hópi innlagna, hefur í raun ekki fækkað.
Allt frá upphafsárum SÁÁ hafa unglingar, 19 ára og yngri, lagst inn til meðferðar vegna fíknsjúkdómsins, með vanda af áfengi og öðrum vímuefnum. Eftir 1995 urðu miklar breytingar í heimi vímuefnaneyslunnar og ólögleg vímuefni urðu mun algengari.
Kannabisneysla hefur aukist statt og stöðugt síðan þá, neysla örvandi vímuefna (amfetamíns, kókaíns og ecstasy) eykst ár frá ári og er í dag orðin geigvænleg.
Um leið jukust innlagnir unglinga, og nýkomufólk á Vog varð flest úr hópi þeirra yngstu. Í kjölfarið var hafin Unglingameðferð hjá SÁÁ og ný sérstök unglingadeild opnuð á Vogi árið 2000. Eftir 2002 fór þessi þróun að snúast við og heldur dró úr innlögnum unglinga, bæði fyrstukomur og endurkomur.
En þó ekki unglingsstúlkna. Í heildina hefur hlutfall kvenna í innlögnum á Vog aukist og undanfarin ár verið um þriðjungur. Þegar horft er á kynskiptingu í heild er 1 kona á móti 2 körlum í meðferð á Vogi. Þetta er svipað því sem þekkist annars staðar. Kannski endurspegla þessi hlutföll algengi sjúkdómsins meðal kynjanna, eða kannski endurspegla þau aðeins hvernig kynin skila sér í meðferð. Kannski konur komi síður til meðferðar eða vandi þeirra sé faldari eða þær hafi meiri skyldu- og siðferðisramma sem gerir þróun sjúkdómsins öðruvísi. Ef við lítum hins vegar til unglingsstúlknanna, fáum við annað hlutfall milli drengja og stúlkna.
Sum árin eru kynin nálægt því að vera í jöfnum hlutföllum.
Undanfarin ár þegar dregið hefur úr innlögnum unglinga, hefur það í raun verið aðeins úr innlögnum unglingsdrengja. Innlagnir unglingsstúlkna hafa í raun staðið í stað. Úr hverjum fæðingarárgangi hafa komið um 3% af stúlkunum á Vog fyrir tvítugsaldurinn, en rúm 4% drengjanna. Þetta er að sjálfsögðu áhyggjuefni. Þetta er breyting sem óvíst er hvert leiðir. Unglingsstúlkur sem koma í meðferð á Vog eru langflestar í blandaðri fíkniefnaneyslu.
Þær reykja nær allar sígarettur. Dagleg kannabisneysla er algengasta aðalgreiningin. Áfengi og örvandi vímuefni eru oftast nær fylgifiskar. Ýmsar töflur; örvandi lyf, róandilyf og verkjalyf, eru stundum stór hluti vandans hjá stúlkum. Þær hafa þá myndað þol og hafa margvísleg geðræn einkenni í fráhvörfum. Sumar hafa þróað fíknina hratt og farið að sprauta vímuefnum í æð með tilheyrandi fylgifiskum, bakteríusýkingum og lifrarbólguveirusýkingum.
Mæðrum framtíðar hætta búin
Unglingsstúlkum í vímuefnaneyslu er margvísleg hætta búin. Þær eru oftar en ekki í sambandi við sér eldri drengi eða menn. Þær eru háðar öðrum með framboð á vímuefnum. Áhrif vímuefnanna og fíknsjúkdómurinn þróar margvíslegar afleiðingar þar sem skynsemin lýtur lægra haldi fyrir fíkninni og dómgreindin slævist. Aukin hætta er á kynsjúkdómum og ótímabærum þungunum. Margvíslegar félagslegar afleiðingar fylgja. Áhrif á skólagöngu og vinnu, tengsl við fjölskyldu raskast, fíkniefnaskuldir og skuldbindingar þeim tengdar geta verið umtalsverðar. Margar eru fljótt komnar í kast við lögin. Slysa- og lífshættur eru nær þessum hópi.
Þróun síðustu ára, þar sem við sjáum aukningu í innlögnum unglingsstúlkna og að þær koma nær til jafns við unglingsdrengi, ætti að vekja okkur til umhugsunar. Bæði í forvarnaraðgerðum sem og nálgun í meðferð og hvernig þeirra þörfum er best sinnt. Þetta er viðkvæmur aldur og vísbendingar sem þessar ættu að halda okkur öllum á tánum, fyrir stelpurnar okkar, konur og mæður framtíðar.
Já „stelpurnar okkar” standa sig vel í boltanum og við erum stolt af þeim. Við höfum líka fengið margar frábærar íþróttastelpur í meðferð á Vog því fíknsjúkdómurinn spyr ekki um atgervi, hæfileika frekar en persónuleika eða gáfur.
En hvað með stelpurnar okkar sem hafa komið á Vog?