Eftir Ara Matthíasson
Með fjárlögum fyrir 2010 er ljóst að blóðugur niðurskurður liggur fyrir. Þannig er hætt við að hoggið verði niðurskurðarsaxinu í velferðarkerfið svo harkalega að bani hlýst af: Sjúklingar fá lakari umönnun, aðgengi verður verra og biðraðir lengjast í heilbrigðiskerfinu og því miður mun sparnaður á einum stað skapa aukinn kostnað annars staðar.
Joseph Stieglitz, sem er heimsmeistari í hagfræði (Nóbelsverðlaunahafi), kom hingað öðru sinni á dögunum og varaði við fjárlagahallablæti því sem virðist hafa heltekið marga hagfræðinga. Hann benti á að ef hallinn væri vegna fjárfestinga í innviðum sem ættu eftir að skapa arð í framtíðinni þá væri hallinn góður. Sama mætti segja um halla sem væri vegna menntunar og heilbrigðis. Þær þjóðir sem fjárfestu í menntun og heilsu yrðu samkeppnisfærari í framtíðinni og líklegri til að geta skapað hagsæld.
Hvers vegna skyldum við á tímum kreppu og niðursveiflu skera niður og þar með draga úr möguleikum okkar á að komast upp úr kreppunni og vera í fremstu röð þjóða?
Jú fyrst er það ískaldur veruleikinn: Ef við höldum áfram að reka ríkissjóð með svona gígantískum halla munum við auðvitað fara á hausinn og vegna þess að afglaparnir hafa leikið efnahag okkar svona grátt eigum við ekkert nema skuldir. Því treystir engin þjóð sér til að lána okkur í nauðum nema að við sýnum af okkur ráðdeild. Því mun kreppan verða dýpri hjá okkur, en kannski snarpari.
Hins vegar verður að fara varlega í niðurskurðinum þar sem hann mun bæði leiða til aukins atvinnuleysis og brjóta niður velferðarkerfi okkar, mögulega með skelfilegum afleiðingum.
Hér koma lítil dæmi, sem varðar mannslíf og „sparnaðurinn“ mun valda áþján í auknum útgjöldum og sálarangist.
Á næsta fjárlagaári er SÁÁ ætluð um 7% lækkun á fjárlögum. Þessi lækkun kemur í kjölfar þess að sjálfaflafé samtakanna hefur skroppið saman vegna efnahagsástandsins. Þannig verður sjúkrareksturinn fyrir tvöföldu höggi.
Því mun verða dregið úr bráðainnlögnum og mögulega viðhaldsmeðferð, svo dæmi séu tekin.
Og hvað þýðir þessi niðurskurður?
Við getum bara leitt að því líkur sem byggðar eru á gagnagrunni SÁÁ um innlagnir og sjúkdómsgreiningar. Þannig getur lokun bráðadeildarinnar þýtt að 10 frárveikir sjúklingar yngri en 55 ára deyi árlega fyrir aldur fram vegna þess að ekki verði hægt að leggja þá inn í snarhasti. Þetta má sjá á því að árið 2005 þegar bráðamóttakan á Vogi var lokuð vegna fjárskorts létust 10 fleiri úr sjúklingahópnum sem voru yngri en 55 ára heldur en árin 2004 og 2006.
En hvað með viðhaldsmeðferðina?
Þeir sem sækja sér viðhaldsmeðferð eru veikastir allra sjúklinga sem koma til meðferðar og eiga allir að baki a.m.k. 10 meðferðir. Þessir sjúklingar sprautuðu sig áður með ópíóðum í æð og voru skv. erlendum rannsóknum 8 sinnum dýrari fyrir þjóðfélagið en jafnaldrar þeirra. Þessi kostnaður var að mestu leiti vegna bráðainnlagna á spítala á gjörgæslu og legudeildir vegna slysa og sýkinga. Þessum sjúklingahópi er líka hættast við skyndidauða vegna líkamlegrar vanheilsu og eitranna. Og ef þetta er ekki nægar ástæður til þess að menn hugsi sig tvisvar um áður en þeir draga úr fjárfestingum í viðhaldsmeðferð þá má nefna þá staðreynd að margir þeirra sem sprauta sig eru með hinn illvíga veirusjúkdóm lifrarbólgu C. Einnig má nefna að ef nægilega stór hópur er fíkinn í ópíóða til að sprauta sig í æð þá munu alltaf nýjir ánetjast og þetta er dýr fíkn fyrir fíklana sem þeir fjármagna oftast með glæpum. Þannig er hægt að sýna fram á með kostnaðar- og nytjagreiningu að fjárfesting í viðhaldsmeðferð ER MJÖG HAGKVÆM fyrir þjóðfélagið. Það má nefnilega gera fleira hagkvæmt fyrir peningana en að bora göt á fjöll á norðurlandi.
Munum líka að allir þeir sem þurfa á læknisþjónustu að halda eiga jafnan rétt til hennar, óháð hvort sjúkdómur þeirra sé í hjarta eða heila.
Það er mikilvægt að þegar niðurskurðarsaxinu verður beitt á heilbrigðiskerfið sé það gert með heilsuhagfræðileg sjónarmið að leiðarljósi, en ekki með tilskipun að ofan um flatan niðurskurð. Annars er hætt við að „sparnaðurinn“ verði að engu og niðurstaðan aukinn kostnaður, sársauki og dauði.
Höfundur er leikari og nemandi í heilsuhagfræði í HÍ