Flatur niðurskurður margfaldar óréttlætið

 

Þegar við, venjulegir borgarar út í bæ, reynum að átta okkur á ríkisrekstrinum siglum við vanalega upp sker. Skyggnið er ekki betra en svo, upplýsingar óljósar og misvísandi og þeir sem bera okkur tíðindi brengla þau ýmist viljandi eða óaðvitandi.

 

Reynum til dæmis að skilja boðaðan niðurskurð ríkisútgjalda. Okkur er sagt að þetta séu viðbrögð við hruni fjármálakerfisins. Og við leggjum saman í huganum framlög ríkissjóðs til nýju bankanna, tapið vegna gjaldþrots Seðlabankans, vaxtagreiðslurnar vegna Icesave og ókomnu lánanna frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þeim þjóðum sem enn láta sig okkur einhverju varða og annað sem týnt hefur verið til til útskýringa – en dæmið gengur samt ekki upp. Ef þetta væri vandinn myndi okkur duga að draga saman útgjöldin tímabundið en í meginatriðum halda áfram óbreyttum umsvifum ríkisins. Að baki áföllunum vegna hruns fjármálakerfisins virðist liggja annar vandi ekki síður djúpstæður: Viðskiptamódel ríkissjóðs er hrunið.

 

Hið taumlausa góðæri síðustu ára var drifið áfram af botnlausri lántöku sem gat af sér eignabólu, sem aftur gaf almanna tilfinningu fyrir velsæld. Öll fyrirbrigði íslensks samfélags kaffærðu sig í lánum; sveitarfélög, opinber fyrirtæki, einkafyrirtæki, heimili og einstaklingar – allir nema ríkið. Ríkið þurfti ekki að taka lán. Það bólgnaði út af sífellt vaxandi skattgreiðslum vegna góðærisfroðunar. Ríkinu tókst meira að segja að greiða niður lán á þessum tíma. Eða ef orðum það öðru vísi: Alþingi og ríkisstjórn tókst ekki að eyða öllum þeim fjármunum sem streymdu í ríkiskassann þrátt fyrir einbeittan vilja.

 

Á góðæristímanum þandist ríkisreksturinn út. Þó ekki þannig að hefðbundin þjónusta ríkisins yrði betri. Ég held að enginn Íslendingur kannist við að grunnþjónustan – skólarnir, heilbrigðiskerfið, löggæslan – hafi batnað á þessum tíma. Þvert á móti er almenn tilfinning meðal íbúanna að þjónustan hafi annað hvort versnað eða orðið dýrari vegna þjónustugjalda. En oftast hvort tvegggja vernsað og orðið dýrari.

 

En í hvað fór þá rúmlega 50 prósent vöxtur ríkisútgjalda ef miðað er við fast verðlag? Læknum á hverja þúsund íbúa fjölgaði ekki, ekki löggum eða kennurum, ekki hjúkrunarkonum eða götusópurum. Við búum svo vel að hafa um það bil jafn mikið af fólki í þessum nauðsynlegu stéttum og fólk í þeim löndum sem búa við mesta velsæld. En því marki náðum við fyrir mörgum árum, löngu áður en ríkið fór að vaxa í góðærinu. Það sem góðærið gerði var að skera okkur frá öðrum þjóðum þegar kemur að fjölda sendiherra á hverja þúsund íbúa, fjölda starfsmanna fjársýslu ríkisins og Seðlabanka, Póst- og fjarskiptastofnunar og Framkvæmdasýslu ríkisins. Engin þjóð í veröldin á jafn marga starfsmenn fasteignarskrár og Íslendingar, engin fleiri starsfmenn vinnueftirlits, heilbrigðiseftirits eða nýsköpunarmiðstöðvar – að ekki sé talað um starfsmenn ráðuneyta, þings og þingflokka.

 

Það getur verið hættulegt að bera saman rekstur ríkisins á góðæristímanum og rekstur hinna föllnu banka eða forsmáðu eignarhaldsfélaga. Það sem við viljum líta á sem einkenni útrásarfyrirtækjanna verður í þessum samanburði eins og heilkenni íslenska þjóðfélagsins. Hver eru munurinn á tilraun Kaupþings að kaupa hollenska bankann NIBC eða ráðagerðum ríkisstjórnarinnar að taka sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna? Hvort tveggja ber með sér algjöra blindu fyrir eigin getu – eða getuleysi.

 

Við stöndum nú i róttækri uppstokkun á fjármálakerfinu. Bankakerfi okkar í dag er allt annarar tegundar en það var fyrir tveimur árum. Búið er að höggva af erlenda starfsemi og flest það sem er of áhættusamt og með of óljósan ávinning fyrir þjóðina. Um þessa leið er enginn ágreiningur, engar deilur.

 

Það er hins vegar erfitt að átta sig á að sama fólkið og stýrir þessum uppskurði á bankakerfinu skuli eki ætla sér neinn uppskurð á bólgnum ríkisrekstri – þvert á móti. Til að minnka hallann ætlar ríkisstjórnin að beita flötum niðurskurði. Á yfirstandandi ári var þessi niðurskurður rúm 3 prósent, á næsta ári á hann að verða rúm 6 prósent og síðan má búast við öðru eins tvö næstu árin þar á eftir. Þetta gerir um 20 prósent samdrátt á fjögurra ára tímabili.

 

Okkur er ætlað að kyngja þessu með þeim rökum að þessi niðurskurður færi ríkisútgjöld aðeins aftur um fáein ár. Við munum hafa það jafn gott og árið 2000 – og var það ekki bara ágætis ár? En þessi framsetning er lýgi. Málið er að framlög ríkisins til grunnþjónustunar jukust ekkert á þessu tímabili. Það má vera að framlög til heilbrigðismála hafa vaxið en ekki þess hluta þjónustunar sem hinir veiku nota. Ef þeir fengu betri þjónustu þá þurftu þeir að borga fyrir hana.

 

Flatur niðurskurður á ríkisreksturinn, sem góðærið skilaði okkur, verður til þess að grunnþjónustan fær 20 prósent minna en árið 2000. Þetta mun í mörgun tilfellum leiða til hruns í þjónustu. Kerfið er of veikburða til að þola niðurskurð. Hið ofvaxna skrifstofubákn stjórnsýslunnar sjálfrar, sem hefur tvöfaldast frá aldamótum, fær hins vegar 60 prósent meiri fjármuni en árið 2000 þrátt fyrir 20 prósent samdrátt. Út úr þessu kemur óréttlátara ríkisvald en það var árið 2000 og óréttlátara en það var í góðærinu – við fáum að launum fyrir hrunið óréttlátasta og vitlausasta ríkisvald allra tíma!

 

Það er mér óskiljanlegt hvernig aðstandendur ríkisstjórnarinnar, sem mæra í orði það sögulega tækifæri sem fellst í myndun vinstri stjórnar, skuli beita sér fyrir verndun ríkisvalds Davíðs Oddssonar, sem blés út á öllum vitlausustu stöðunum árum saman fyrir hrun; eins og um einhver menningarverðmæti sé að ræða. Vinstri flokkarnir virðast ætla að afþakka tækifærið til að hafa afgerandi og varanleg áhrif á íslenskt samfélag með því að endurskilgreina hlutverk ríkisvaldsins í fámennu en auðugu samfélagi okkar Íslendinga.

 

Það er miður.

 

Gunnar Smári Egilsson

 

 

Ekki flatur niðurskurður

- 20.10.2009 10:23:51 Fín grein. Á henni er þó einn mikilvægur hængur. Niðurskurðurinn er alls ekki flatur. Flatur niðurskurður þýðir sömu prósentuna heilt yfir kerfið. Svo er alls ekki núna. T.d. verða framlög til háskóla skorin niður um 8,5% á næsta ári - en ekki nema um 5% til sumra heilbrigðisstofnana. Þá hafa sum ráðuneyti þurft að skera niður um 10%. Það er því fráleitt að tala um flatan niðurskurð á ríkisrekstrinum.
Hans Snorri Geirsson

Góður pistill

Það væri freistandi að minna þig á þinn þátt í útrásarsukkinu! en ég læt það ógert. Batnandi mönnum er best að lifa... Við höfum ekki lengi efni á þessum rugl ríkisrekstri.
Jón Jónsson

Ekki vilji til að ráðstafa fjármunum skynsamlega

- 20.10.2009 15:57:50 Gunnar Smári, þú segir að ríkisvaldinu hafi ekki tekist að eyða öllum þeim fjármunum sem streymdu í ríkiskassann þrátt fyrir einbeittann vilja. Þetta er ekki allskostar rétt a.m.k. ekki hvað eftirfarandi varðar. Í "góðærinu" var okkur sem búum á sunnanverðum Vestfjörðum tjáð að ekki væri vitlegt að efna áratuga gömul loforð um vegbætur í Barðastrandasýslu vegna "góðærisins" og þenslunnar sem að mestu fór á suðvesturhornið og fyrir það yrðum við að gjalda enn um stund (líklega 10 til 15 ár eða svo). Svo kom kreppan og allt lognaðist útaf í borg eyðslunnar og þá var okkur sagt að ekki væri vit í að eins og ástandið væri að eyða fjármunum í samgöngunbætur við þessar aðstæður, við yrðum að taka á okkur að greiða niður vitleysuna, þensluna, sem við höfðum ekki með nokkru móti ýtt undir eða átt þáttí að skapa. Hinn einbeitti vilji stjórnvalda undanfarna þrjá áratugi hefur verið að rústa landsbyggðinni til að skapa ofurþenslu á suðvesturhorninu sem við nú þekkju endinn á. Þegar landsbyggðin þoldi 70 til 80% hrun á fasteignaverði fyrir um tveimur áratugum síðan og þegar þenslan á suðvesturhorninu varð þess valdandi að vísitalan tók að dansa sinn eiginn dans, og ganga enn frekar á þær litlu eignir sem menn áttu hvaflaði ekki að nokkrum manni, hvorki stjórnmálamönnum né almenningi á suðvesturhorninu að þetta fólk þyrfti aðstoðar við. Nú er annar tónn og hann er falskur, a.m.k. heyrist okkur það sem höfum þurft að þola þetta óréttlæti áratug eftir áratug.
Haukur Már

VIP raðir

Ísland er í hnotskurn eins og raðir á skemmtistaði niðr´í bæ um helgar: VIP röðin er alltaf lengri en sú venjulega
Brandur Ari

IlpzgwYJxJgForFT

- 7.9.2011 11:29:23 This airltce keeps it real, no doubt.
lYCZyAJffEMUgbk

XxPIoRxcRX

vLQn7v , [url=http://qixjakqhjdgm.com/]qixjakqhjdgm[/url], [link=http://aebdwjefbnri.com/]aebdwjefbnri[/link], http://khewnmdbmaky.com/
ablDZiAdNxweyoeRcaX

VOEjcarqPI

- 10.9.2011 14:15:31 U0y6yN , [url=http://wcwcbyryadvt.com/]wcwcbyryadvt[/url], [link=http://jviwkmyfjrhb.com/]jviwkmyfjrhb[/link], http://ysxmmwmmmhnh.com/
sOzDHnbEbVEZM