Það vex ekki alltaf stór kúla…

Eitt það erfiðasta sem ég hef neyðst til að gera er að viðurkenna fyrir foreldrum mínum að ég ætti von á barni! Hljómar ekki sem merkilegt vandamál í dag en ég var þarna rétt nýorðin átján ára, var í menntaskóla og átti ekki einu sinni kærasta sem þau vissu um. Feluleikurinn hafði staðið yfir í margar vikur. Ég var komin fjóra mánuði á leið þegar stóra leyndarmálinu var ljóstrað upp. Mamma greip um brjóstið á sér og nánast hrópaði upp: „Ég hélt að þú værir komin í eitthvað rugl Ella.“ Hún tók sem sagt tíðindunum furðu vel þó hún hafi ekki haft nokkra trú á mér sem uppalanda. Þetta var ekki merkilegt vandamál í hennar augum, hún var næstum því glöð. Mér fannst mamma á þessum tímamótum ekki alveg skilja vandamálið, það var ekki til neitt verra en þessi ólétta og hvaða „rugl“ var þetta sem hún hélt að ég væri komin í? Var hægt að vera í meira rugli en vera ólétt átján ára?  

Unglingur í vandræðum

Það tók mig áratugi að skilja fullkomlega þessi undarlegu viðbrögð móður minnar. Það sem blasti við henni var að unglingurinn hennar var að hegða sér undarlega og var greinilega að fela eitthvað skelfilegt. Ég var þreytuleg, horuð, skapvond, illa til höfð, fór undan í flæmingi og var eins lítið heima við og ég mögulega gat. Skólagangan skipti mig allt í einu engu máli og ég var hætt að umgangast gömlu vini mína.

Þetta eru einkenni sem unglingur sýnir gjarnan þegar hann hefur leiðst út í neyslu vímuefna. Feluleikurinn og lygarnar voru á sínum stað þó ástæðurnar sem lágu að baki hafi verið ólíkar. Foreldrar mínir vissu að þetta var í raun ekki vandamál, þau gátu hjálpað og þau vissu nákvæmlega hvað var í vændum. 

Fjölskyldunámskeið SÁÁ

Þessi saga rifjaðist upp núna tuttugu árum síðar, þegar náinn ættingi lenti í „rugli“, eins og mamma kallaði vímuefnamisnotkun, og öll fjölskyldan sameinaðist á Al-anon fjölskyldunámskeiði SÁÁ. Vandamálið var risavaxið og það sem fjölskyldan kvaldist yfir var að það sá engin einkennin sem tengjast sjúkdóminum. Sjúka einstaklingnum hafði tekist að fela einkennin í mörg ár og það var ekki fyrr en hann var um það bil að rústa öllu sínu lífi og kominn í lífshættu vegna neyslunnar að vandamálið kom upp á yfirborðið. Öllum í fjölskyldunni leið eins og við hefðum brugðist, sofið á verðinum. Bara ef eitthvert okkar hefði bara verið árvökult þá hefði e.t.v. verið hægt að grípa til aðgerða mörgum árum fyrr og komið hinum veika ættingja til hjálpa.

Eins og ég forðum, reyndi hann að fela hið óumflýjanlega eins lengi mögulega var hægt. Það er ljóst að það er ekki hægt að álása sjálfum sér fyrir að sjá ekki einkenni sem fjölskyldumeðlimur leggur á sig ómælda vinnu við að fela – það vex ekki stór kúla framan á vímuefnaneitandann. Hann hefur því lengri tíma til að fela sína skömm en ólétt unglingsstúlka. Það sem við eigum þó sameiginlegt er tilhugsunin um að valda þeim sem manni þykir vænst um miklum vonbrigðum. Það þykir flestum vont að bregðast en það er óbærilegt að telja sig vera að bregðast því fólki sem manni þykir vænst um í öllum heiminum og þess vegna leikur feluleikurinn stórt hlutverk hjá þeim sem er veikur. 

Eftirleikurinn erfiður

Fyrir utan sameiginlega reynslu og færni í feluleik var eftirleikurinn erfiðari fyrir þá sem standa næst. Það vissi enginn hvað kæmi næst, hvað mátti segja og hvað ekki, hvernig var hægt að hjálpa og hvað var nákvæmlega í vændum eftir fyrstu meðferðina. Þessum spurningum var að einhverju leiti svarað á Al-anon námskeiði SÁÁ en við eigum langt í land og það ríkir enn óvissa og óöryggi. Fjölskyldan á margt eftir ólært og framtíðin er óþægilega óráðin. 

Ég tel mig vita hvað hefði gerst ef við hefðum ekki fengið aðstoð frá SÁÁ og góðviljuðu fólki sem þekkti sjúkdóminn og gat gefið ómetanleg hollráð, hann væri einfaldlega ekki með okkur í dag. Eðlileg samskipti, traust og hamingja á vonandi eftir að taka á sig eðlilega og heilbrigða mynd með vinnu og tíma. 

Það er von á öðrum góðum endi.

Elín G. Ragnarsdóttir

Til baka...