Þegar lýsa á breytingum á meðvirkum einstaklingi sem lifir með virkum fíkli er venjan að gera það á tvo vegu. Í fyrsta lagi út frá þeim fastmótuðu hlutverkum sem einstaklingurinn tekur að sér í fjölskyldunni. Í öðru lagi út frá persónulegu þróunarferli sem tekur til líkamlegrar og andlegrar heilsu og félagslegrar virkni.

Ef við lítum fyrst til þróunar á andlegri heilsu má segja að góðir eiginleikar einstaklingsins og umhyggja hans fyrir fíklinum þróist yfir í sjúklega áráttu sem jafnvel fer að virka öfugt og hjálpa fíklinum að halda neyslunni áfram (Enabling). Hinn meðvirki sýnir af sér sívaxandi stjórnsemi sem ekki er alltaf augljós („laumustjórnandi öðrum háður“) um leið og hann fyllist örvæntingu og finnst að hann hafi algjörlega brugðist sem ástvinur. Sjálfsímynd hans verður neikvæð og stundum óljós og sjálfsvirðing lág. Hann lifir við stöðuga streitu og lága sjálfsvirðingu sem getur af sér sívaxandi kvíða þunglyndi og sektarkennd. Hann getur í raun farið að uppfylla ýmis skilyrði geðgreininga  þó hann sé í reynd ekki með neinn geðsjúkdóm. Hvaða verður uppi á teningnum í þessu efni fer eftir persónuleika hans og aldri. Þannig geta aðstandendur fengið alvarlegar  kvíðaraskanir, þunglyndi og persónuleikaraskanir.

Líkamleg og andleg einkenni

Líkamlega býr hinn meðvirki við stöðga streitu og fær þess vegna steritusjúkdóma eins og maga- og ristilvandamál, vöðvabólgur og síþreytu. Félagslega einangrast hann og verður óvirkari vegna hegðunarvanda og slæmrar geðheilsu.

Í batanum þarf því að leggja mikla áherslu á að byggja upp sjálfsvirðinguna um leið og lögð er áhersla á almenna heilsueflingu og að vinna gegn streitu og losa um hana.

Ef litið er til persónugerðanna sem algengt er að finna í fjölskyldum fíklanna verður að hafa í huga að einstaklingarnir þar hafa lengi lifað við mikið álag og sjúklegar samskiptareglur. Þeir hafa smám saman tekið á sig fast svipmót einhverrar persónugerðarinnar og mála hana svo sterkum litm að þeir eru augljóslena illa haldnir og veikir. Auðvita má sjá svipmót þessara persónugerða í eðlilegum fjölskyldum en þá eru persónugerðirnar ekki eins ósveigjanlegar, svipmótið ekki eins sterkt og viðkomandi ekki illa haldinn.

Hjálparhellan, hetjan, þóknarinn

Þeim fullorðnu í fjölskyldunni hefur verið lýst með því að skipta þeim í sjö persónuleikagerðir sem bera nöfn sem lýsa þeim ágætlega: Hjálparhellan, stuðningsmaðurinn, meinhornið bandamaðurinn, hetjan, línudansarinn og þóknarinn. Ef litið er til barnanna er sama uppi á teningnum og talað er um fjórar persónugerðir: Fjölskylduhetjan, svarti sauðurinn, trúðurinn og týnda barnið.

Margir meðvirkir einstaklingar sjá sig ekki einungis í einni dæmigerðri persónuleikagerð heldur finnst að þeir séu í mismunandi hlutverkum eftir aðstæðum.

Í batanum hefur það mikla þýðingu fyrir hinn meðvirka að finna sína persónugerð. Það auðveldar honum að sjá sjálfan sig og eignast aukna innsýn. Í framhaldinu verður betra fyrir hann að sjá hvaða hugsunarháttur, hegðun og viðhorf eru honum til trafala og hverju hann þarf að breyta.

-ÞT

Sjá SÁÁ blaðið 2010 3.tbl

.................................................................

Skyldar greinar

Hvað er meðvirkni?

Meðferð við meðvirkni

Einkenni meðvirkra

Að greina meðvirkni

Þróun meðvirku fjölskyldunnar

.................................................................