Vímuefnafíkn er þrálát og alvarleg
Þekking á áfengissýki- og vímuefnafíkn hefur vaxið hröðum skrefum undanfarin 25 ár. Munar hér mestu um undraverðar framfarir í þekkingu okkar á uppbyggingu og starfsemi heilans og áhrifum vímuefna á hann. Í kjölfarið hefur áhugi heilbrigðisstarfsmanna á vímuefnafíkn aukist sem aftur hefur leitt til mikilla framfara í meðferð við vímuefnafíkn. SÁÁ hefur notfært sér þetta og miklar breytingar til batnaðar hafa orðið í áfengis- og vímuefnameðferðinni sem samtökin bjóða upp á undanförnum árum.
Það liggur mikið við að vímuefnasjúklingar og aðstandendur þeirra notfæri sér meðferð og fagfólkið sem kemur að málinu greini vandann fljótt og vel og vísi skjólstæðingum sínum þangað. Vandinn er svo stór og líf svo margra ungra karla og kvenna í húfi.
Þótt mikið hafi áunnist í því er þó langt í land. Enn koma vímuefnasjúklingar of seint til meðferðar þó að hún sé í boði og fara sjaldan í alla þá meðferð sem þeim er ráðlagt. Heilbrigðisstarfsmenn fá litla sem enga kennslu um áfengissýki og vímuefnafíkn og meðferðina sem í boði er. Þeir greina því vandann allt of sjaldan í störf-um sínum og undantekning er ef þeir búa sjúklinga undir áfengismeðferð og vísa þeim í hana. Þetta eru meðal annars ástæðurnar fyrir því að fagfólkið sem á að fjalla um vímuefnavandann, sjúklingarnir, fjölskyldurnar þeirra og þjóðfélagið í heild nýtir sér ekki þá möguleika sem meðferðin bíður upp á. En ástæðurnar eru miklu fleiri og eiga sér bæði sögulegar og tilfinningalegar rætur en koma fram í skilningsleysi og vantrú á meðferðinni meðal fagfólks og þeirra sjúku. Ef betri árangur á að nást í baráttunni við vímuefnavandann þarf þetta að breytast.
Vímuefnafíkn er alvarlegur sjúkdómur
Rannsóknir á áfengissjúklingum og vímuefnafíklum hefur leitt í ljós að þessir sjúkdómar eru mjög algengir og alvarlegir. Þegar fullorðið fólk á í hlut sem hefur þessa sjúkdóma eru batahorfur án meðferðar dapurlegar og dauðsföll algeng vegna sjálfsvíga og slysa á ungum aldri. Sjúkdómarnir eru þrálátir og valda áralangri óvirkni og fötlun. Ef bati fæst ekki deyja flestir úr fylgikvillum á aldrinum 45-65 ára. Þrátt fyrir þetta eru læknar seinir til að greina þessa sjúkdóma og þeirra er sjaldnast getið sem orsaka þátta í dauðsföllum, slysum og fylgikvillum.
Ólögleg vímuefnaneysla meðal unglinga er nýtt og hratt vaxandi vandmál. Mikill fjöldi daglegra neytenda vímuefna á aldrinum 14-18 ára hefur orðið til og leitað sér meðferðar. Margir eru vantrúaðir á að þessi vandi geti verið eins alvarlegur og hjá þeim fullorðnu. Telja að flestir unglingar vaxi upp úr þessu eða á ferðinni séu önnur vandamál óskyld vímuefnaneyslunni. Fagfólkið sem vinnur með þessa unglinga er þó smám saman að gera sér grein fyrir að líklega er vímuefnavandinn jafnalvarlegur og þrálátur hjá unglingunum og hjá þeim eldri. Vímuefnavandinn eignast fljótt sitt eigið líf hjá þeim ungu hverjir sem orsakaþættirnir eru í fyrstu og verður erfiður viðfangs. Nýlegar rannsóknir benda til hins sama að vímuefnafíkn hjá unglingum sé þrálát og alvarleg. Alltof fáir gera sér þetta ljóst.
Skyndilausn eða stutt meðferð er ekki til
Vímuefnafíkn þróast á löngum tíma og veldur ekki bara breytingum á líffræði heilans heldur mótar hún alla starfsemi hans og býr til í fíkilinn fastmótuð viðhorf, hugsunarhátt og hegðun. Segja má að fíknin grópist í sálarlíf eða persónuleika hans og sitji þar föst. Til þess að vinna bug á fíkn sinni þarf fíkillinn að breyta varanlega hugsunarhætti sínum, viðhorfum og hegðun. Slíkt næst einungis fram með mikilli vinnu og þolinmæði og tekur langan tíma. Góð og inngripsmikil meðferð þarf að koma til þar sem fíkillinn fær nauðsynlega aðstoð. Þó að hægt sé að benda á dæmi um fólk sem hefur getað breytt sér án meðferðar ef það hefur orðið fyrir ákveðinni lífsreynslu eða eftir langa og stranga baráttu við sjúkdóminn eru þau dæmi allt of fá og batinn þá oft dýru verði keyptur.
Það blasir við í hinu daglega lífi að vímuefnameðferð þarf að vera inngripsmikil og standa í tvö ár ef hún á að duga. Fjöldinn allur af rannsóknum segir þetta líka. Samt er eins og enginn vilji trúa þessu og allir vilji loka augunum fyrir því hversu alvarlegur sjúkdómur vímuefnafíkn er og hversu viðamikla meðferð þarf til ná lækningunni fram. Fólk býr til goðsagnir um skyndilausn á vandanum og viðheldur þeim. Menn eru sagðir hafa fengið uppljómun í einni andrá, einu viðtali, við trúarlega reynslu eða í stuttri meðferð og læknast varanlega. Þeir sem hafa náð bata eru stundum duglegastir við að halda við trúnni á skyndilausnir. Allt eru þetta blekkingar sem verða öllum ljósar þegar málin eru skoðuð nánar því að engin nær bata frá vímuefnafíkn nema á löngum tíma og með mikilli aðstoð.
Greining og inngrip
Afeitrun
DSM IV
DSM IV - spilafíkn