Meðvirkni er flókinn sjúkdómur sem erfitt er að skilja. Upphaf hans má rekja til þess að eðlilegur einstaklingur lendir í sambýli við fíkil sem getur verið mislangt genginn í fíkn sinni. Af stað fer þróun án þess að nokkur geri sér grein fyrir hvað í vændum er. Fíkn fíkilsins versnar alla jafnan og álagið á aðstandandann fer vaxandi og oftast verður það til þess að aðstandandinn veikist. Veikindin meðvirka einstaklingsins verða mis mikil og nokkuð mismunandi.

Mikilvægt að skilja hugtakið

Fólkið sem stundaði áfengis og vímuefnalækningar í Bandaríkjunum áttaði sig smám saman á þessum sjúkdómi aðstandandans og bjó sér til hugmyndir um hann og fór að skilgreina ný hugtök og nota ný orð um hann og einkenni hans. Það bjó sér til tungumál til að lýsa meðvirkni sjúkdóminum og ræða um lausn á honum eða meðferð.

Grundvöllur faglegarar  eða vitrænnar umræðu um meðvirkni er að nota hugtök sem eru vel skilgreind og kunn þeim sem um málið fjalla. Mikilvægast er þó að gera sér vel grein fyrir eðli meðvirkninnar og koma sér saman um hvað hugtakið meðvirkni þýðir eða á að merkja.

Gengisfall hugtaka

Meðvirkum einstaklingum sem náð hafa bata og öllum þeim sem vinna við áfengis- og vímuefnalækningar þykir mjög vænt um hugtakið meðvirkni. Þeir vilja líka að hugtakið sé varðveitt og ekki eyðilagt eins og oft gerist í hraða opins samfélags auglýsinga og slagorða.  Dæmi um hugtök sem þannig hafa verið eyðilögð með því að þenja þau út og láta merkja nær allt eru hugtökin þunglyndi og áfall.

Það er því full ástæða til að gefa sér dálítinn tíma til að kynna sér sögu hugtaksins og merkingu þess áður en menn demba sér af fítonskrafti í að ná bata í gegnum meðferð eða 12 spora samtök. Þau sem síðan ætla í 12. spors vinnu, eða meðhöndla aðstandendur, þurfa líka að standa klár á hugtakinu áður en þau greina allt og alla með meðvirkni.

Co-alkóhólistar og Para-alkóhólisar

Hugtakið er notað um þá sem búa náið með einhvers konar fíkli og fá álagsveikindi. Það er að segja löng návist við fíkil veldur álagi sem smám saman gerir einstaklinginn óvirkan, óhamingjusaman eða veikan.

Á árunum 1950-1970 gerði meðferðarsamfélagið, sem fékkst fyrst og fremst við áfengissjúklinga, sér grein fyrir því að fjölskyldu áfengissjúklingsins leið illa og að ekki var um sjálskaparvíti að ræða. Mest áhersla var lögð á makann í fyrstu með það að markmiði að gera inngrip í vandann auðveldari.  Seinna gerðu menn sér grein fyrir því að makanum leið oft ekkert betur en áfengissjúklingnum og hann þurfti sér meðferð.

Í upphafi töluðu menn um Co-alkóhólista (Co-Alcoholic) og áttu þá einungis við maka áfengissjúklings og til urðu samtök þeirra, Alanon. Síðan varð mönnum ljóst að aðrir úr fjölskyldunni gátu líka verið veikir svo sem eins og foreldrar og systkini. Seinna beindist athyglin að börnunum í fjölskyldunni farið var að taka um fullorðin börn fíkla sem enn voru meðvirk og þau stofnuðu sín eigin 12 spora samtök. Þetta fólk var um tíma kallað para-alkóhólistar (Para-Alcoholic).

Varðveitum hugtakið meðvirkni

Eina meðferðin sem þetta fólk fékk í fyrstu var að fylgjast með AA fundum og tala um málin við fólk sem var á slíkum fundum. AA fundir voru þá oft haldnir á heimilum eða að heimilin urðu að framahaldsfundum.

Skipulögð meðferð fyrir áfengis vímuefnasjúklinga hófst á meðferðarstofnunum í Minnesota sem gerðu engan mun á vímuefnafíknum og töluðu um ,,chemical dependency”. Orðið Co-alkóhólisti, ,,codependency”, merkti í raun meðfíkill.

Hér á Íslandi höfum við þýtt orðið sem meðvirkni. Það hugtak getur verið villandi ef óvarlega er farið. Þannig hafa margir þanið hugtakið út og sjá meðvirkni í öllum hornum; í fyrirtækjum, í aðstandendum allra sjúklinga og jafnvel öllum sínum aðstandendum. Þetta ber að varast og betra er að varðveita hugtakið sem okkur er svo kært og láta það ná einungis um ástvini fíkla sem veikjast alvarlega.

-ÞT

Sjá SÁÁ blaðið 2010 3.tbl

.................................................................

Skyldar greinar

Hvað er meðvirkni?

Meðferð við meðvirkni

Einkenni meðvirkra

Að greina meðvirkni

Þróun meðvirku fjölskyldunnar

.................................................................