Bandarísk 2000

Leikstjóri: Ed Harris

Leikarar: Ed Harris, Marcia Gay Harden, Tom Bower

Sýnd 19. sept kl: 21:00

Um það leiti sem Charles R. Jackson, höfundur The Lost Weekend, var loks að ná einhverjum edrútíma innan AA í New York árið 1938 hóf málarinn Jackson Pollock meðferð hjá dr. Joseph Henderson í sömu borg í von um að sigra sinn alkóhólisma. Henderson þessi var nemandi C.G. Jung, þess sama austuríska geðlæknis og skrifaði til Bill Wilson um líkindi alkóhólisma við þrána eftir Guði, einhverju æðra eða því að tilheyra. Stutt bréf Jung varð Bill mikil hvatning; staðfesting á því sem hann taldi sig þegar vita.

Það fer litlum sögum af árangrinum af meðferðinni. Tengsl Pollock við kenningar Jungs hafa hins vegar orðið listfræðingum uppspretta útskýringa á myndmáli Polloc19. septemberk á fyrri hluta ferilsins. Pollock var í meðferð hjá dr. Henderson í þrjú ár og síðan ár til viðbótar hjá öðrum jungískum geðlækni. En hann hélt áfram að drekka, þótt hann reyndi allt til að hætta því.

Aðferðirnar sem Pollock notaði til að hemja drykkjuna eru flestum alkóhólistum vel kunnar. Hann flutti meðal annars út í sveit og þá dró mjög úr drykkjunni. Þar til hann fékk sér bíl og gat keyrt á barinn. Svo missti hann bílinn og hjólaði þess í stað á barina. Leiðin heim gat af skiljanlegum ástæðum orðið skrautleg. Ein slík skilaði honum á læknastofu þar sem hann hitti lækni að nafni Edwin Heller. Sá hafði engan áhuga á djúpsálarlífi Pollock eða hæfileikum heldur á því einu að halda honum frá drykkju. Og þetta varð upphafið af stuttum blómatíma Pollock, einu mesta sköpunargosi listasögunnar.

Ári áður, 1947, lauk Pollock við 17 myndir. 1948 urðu þær 32, 1949 40 og 1950 kláraði hann 55 myndir. Og þetta snýst ekki aðeins um magn heldur er enginn vafi á að þessi þrjú ár 1948-50 eru hápunktur sköpunar Pollock. Heller læknir dó í bílslysi 1950 en Pollock hélt sér samt edrú í átta mánuði eftir dauða hans. Á þeim tíma voru teknar frægar myndir og upptökur af honum að mála í fullkominni leiðslu, gersamlega ónæmur fyrir öllu nema verkinu.

1951 lauk Pollock við 32 myndir, 1952 við 16 og 1953 við aðeins 10. Alkóhólisminn var að éta manninn að innan. Myndirnar urðu lakari, litirnir dekkri. Síðustu árin málaði hann ekkert; drakk bara. Hann drap sig með því að keyra drukkinn bíl beint á tré. Vinur hans dó einnig í slysinu en ástkona hans lifði af. Pollock var 44 ára þegar hann dó.

Annað stórmenni í hópi bandarískra abstrakt-expressionista, Willem de Kooning (Val Kilmer leikur hann í myndinni), var líka fárveikur alkóhólisti. Hann dó reyndar í hárri elli, 93 ára gamall, illa farinn af alzheimer. Ferill de Kooning er líkur ferli annarra hæfileikamanna sem draga alkóhólismann á eftir sér. Honum tókst að skapa stórkostleg listaverk út úr miklum innri átökum og persónulegum uppgjörum en varð síðan endurtekningarsamur upp úr miðjum aldri. Verk síðustu áratuga bera með sér einkenni heilarýrnunar vegna ómeðhöndlaðs alkóhólisma. Það er svo augljóst að eitthvað vantar í þessi verk að listfræðingar hafa búið til þá kenningu að fégráðugir aðstandendur hafi tekið og selt verkin áður en de Kooning gat klárað þau. Meðvirkni með alkanum getur þannig jafnvel teygt sinn í fræðilegar útskýringar.

Franz Kline kemur líka lítillega við sögu í myndinni. Hann var drykkjufélagi Pollock og mikill vinur de Kooning og stórkostlegur málari. Hann dó 52 ára eftir hjartaslag og nokkra ára veikindi. Þótt hæpið sé að segja að Kline hafi dáið úr alkóhólisma má fullyrða að hann hafi ekki farið vel með sig.

Arshile Gorky, armenskur málari sem flúði til Bandaríkjanna, hafði mikil áhrif á de Kooning og aðra málara þeirrar kynslóðar. Gorky málaði sig eiginlega í gegnum arfleið Picasso og að ameríska abstrakt-expressionismanum. Ferill hans er því glæsileg leiðsögn í gegnum endursköpun málaralistarinnar á þessum umbrotatímum. En ferill þessa mikla hæfileikamanns — og drykkjumanns — varð endaslepptur. Hann sat í bíl með dauðadrukknum galleríeigenda sem keyrði út af með þeim afleiðingum að hann hálsbrotnaði og pensilhönd hans lamaðist, tilraunir til að græða sárin misfórust og gerðu illt verra og Gorky þjáðist af látlausum verkjum, konan yfirgaf hann og tók börnin með sér, hann kveikti í hlöðunni sem hann notaði sem vinnustofu og fjölmörg verk brunnu inni. Að lokum hengdi hann sig 44 ára gamall.

Einn höfuðsnillingur abstrakt-expressionismans til, Mark Rothko, tæmdi úr svefnpilluglasi og skar sig á púls á vinnustofu sinni 66 ára gamall. Þar bjó hann einn eftir að hann hafði yfirgefið fjölskylduna. Rothko greindist með slagæðargúlp í heila og var ráðlagt að breyta mataræði og draga úr reykingum og drykkju. Hann gerði ekkert af þessu. Fjölskyldan eignaði gúlpinum vaxandi samskiptaörðugleika, geðofsaköst og ólund en líklega höfðu stigmagnaðar afleiðingar drykkjunnar sitt að segja.

Til baka