 |
|
Valgerður Lísa Sigurðardóttir
„Fíknisjúkdómurinn er þannig að það er viss fallhætta, það getur gerst hjá barnshafandi konum eins og öðrum.“ | |
Um 30 barnshafandi konur á ári fara í mæðravernd á Landspítalanum vegna þess að þær eru í virkri vímuefnaneyslu eða nýhættar neyslu og flokkast því í áhættuhópi. Borið hefur á rítalínneyslu þungaðra kvenna. Sú neysla mælist ekki í hefðbundnu fíkniefnaprófi.
Ef óléttar konur eru í neyslu eða nýhættar neyslu flokkast þær undir áhættumeðgöngu og þá er þeim gjarnan vísað í mæðravernd á Landspítalanum. Valgerður Lísa Sigurðardóttir, ljósmóðir á Landspítalanum, telur að um 30 konur sæki mæðravernd á Landspítalanum á ári samkvæmt tölum frá því í hittifyrra. Hún hefur ekki tekið saman tölurnar í ár eða í fyrra en telur að fjöldinn hafi ekki breyst mikið. Þetta er fyrir utan þær sem sækja mæðravernd í heilsugæslunni og úti á landi.
„Ég hef bara sinnt þessum hópi í þrjú ár og get ekki beint sagt að mikið hafi breyst í sambandi við neyslumynstrið. Það er kannski helst efnin sem við erum ekki að greina. Mæðraverndin felst meðal annars í því að leita að vímuefnum í þvagi. Rítalín finnst ekki í hefðbundinni vímuefnaleit og það má segja að við höfum fundið fyrir því að konurnar hafi verið í rítalínneyslu án þess að það hafi komist upp eða fundist við hefðbundna vímuefnaleit,“ segir Valgerður Lísa.
Til að greina rítalín þarf að senda þvag á Rannsóknastofu Háskólans í lyfja- og eiturefnafræði en það er frekar dýr rannsókn.
Mikið í húfi
Vímuefnaneysla fer ekki saman við þungun. Meðgönguverndin er mikilvæg og fer fram í teymisvinnu milli ljósmóður, félagsráðgjafa, læknis og fleiri fagaðila eftir þörfum. Ef ástæða er til kemur fulltrúi barnaverndar inn í vinnuna á síðari stigum. Fyrsta markmið mæðraverndarinnar er að fá konuna til að hætta í neyslu um leið og hún uppgötvar þungun. Valgerður Lísa segir að reynt sé að styðja konurnar og hjálpa með öllum ráðum til að það geti orðið. Konan fær fræðslu um skaðsemi vímuefna, hvaða áhrif þau geta haft á fóstrið og hún hvött til að hætta. Ef hún er ekki tilbúin þá er henni gefinn tími aftur eftir einn til tvo daga.
„Ef kona kemur til mín og er í neyslu og var að uppgötva þungun þá er fyrsta mál að hún komist í hendur fagfólks sem getur hjálpað henni að hætta í neyslunni. Flestar konur eru tilbúnar til að reyna að hætta og þá höfum við tvær leiðir, annars vegar að hafa samband við Vog og fá innlögn þar eða á vímuefnadeild Landspítalans. Á báðum stöðum hafa þessar konur fengið skjóta þjónustu og yfirleitt ekki þurft að bíða eftir úrræðum. Þær hafa komist strax að því að það er mikið í húfi,“ segir Valgerður Lísa.
Styrkur í hreinu þvagi
Barnshafandi konum, sem eru eða hafa nýlega verið í neyslu, er ráðlagt að koma vikulega í mæðraverndina, meðal annars til að veita þeim það aðhald og þann stuðning sem þær þurfa. Þessar konur eru að lenda á jörðinni eftir neysluna og að komast í tengsl við lífið. Eitt af því sem veitir aðhaldið er að láta fara fram vímuefnaleit í þvagi, ræða við konurnar og benda þeim á að það sé styrkur fyrir þær ef þær geti sýnt fram á hreint þvag. „Fíknisjúkdómurinn er þannig að það er viss fallhætta, það getur gerst hjá barnshafandi konum eins og öðrum. Ef þær falla, sem auðvitað gerist stundum, þá erum við fljótari að greina það með vikulegum heimsóknum þannig að þá er hægt að grípa sem fyrst inn í,“ segir Valgerður Lísa.
Um teymisvinnu er að ræða milli ljósmóður, félagsráðgjafa, læknis og hugsanlega kemur fulltrúi barnaverndarnefndar inn í vinnuna á síðari stigum. Barnshafandi konur fá alltaf viðtöl við félagsráðgjafa og þá fer í gang félagslegur undirbúningur. Valgerður Lísa segir að ekki séu konurnar alltaf í föstu húsnæði sem þær geti verið með barnið í og svo þurfi þær fjárstuðning og tengingu við félagsþjónustuna þar sem þær búa.
„Ef neysla er á meðgöngu þá ber okkur skylda samkvæmt barnaverndarlögum til að tilkynna það til barnaverndar og það gerum við líka í samráði við konuna þannig að þá kemur barnaverndarfulltrúi inn í teymið með okkur. Við reynum öll að hittast þegar líður á meðgönguna, ásamt konunni og hennar nánasta stuðningsaðila ekki síðar en við 32 vikna meðgöngu. Það er m.a. til að skipuleggja eftirlit það sem eftir er af meðgöngunni, fæðinguna og hvað tekur svo við eftir fæðinguna. Á þann fund boðum við gjarnan hjúkrunarfræðing eða fulltrúa frá ung- og smábarnaverndinni í heilsugæslunni sem tekur við eftir að konan útskrifast af fæðingarstofnun“ útskýrir hún.
Fara aftur í meðferð
Skaðsemi vímuefnanna er misjöfn eftir því hvaða vímuefni er um að ræða og hversu langt konan er gengin með. Rannsóknum ber ekki alveg saman um áhrif mismunandi vímuefna meðal annars vegna þess að neyslan er oft blönduð. Því er erfitt að greina á milli hvaða afleiðingar hvert efni hefur. Fyrstu þrjá mánuði meðgöngunnar hefur neyslan mestu áhrifin á myndun líffæra- og líffærakerfis hjá barninu. Eftir það hefur neyslan meiri áhrif á vöxt fósturs og blóðflæðið til fylgjunnar. Öll vímuefni geta dregið úr vexti fósturs á meðgöngu og aukið hættu á fæðingu fyrir tímann.
„Mér finnst flestallar konur reiðubúnar og vilja hætta neyslu á meðgöngunni. Meirihluta kvennanna gengur vel að halda sér edrú en svo eru einhverjar sem halda það ekki út og falla og þá er bara tekið á því og farið aftur í meðferð. Maður reynir alltaf að fá þær sjálfar til að taka þá afstöðu að þær vilji hætta og að þær séu tilbúnar að gera það,“ segir Valgerður Lísa.
Texti: Guðrún Helga Sigurðardóttir
Mynd: Gunnar Gunnarsson
sjá einnig SÁÁ blaðið, 3.tbl 2011