Mars er alþjóðlegur vitundarmánuður um spilavanda

Marsmánuður er alþjóðlega tileinkaður vitundarvakningu um spilavanda (Problem Gambling Awareness Month). Markmið mánaðarins er að auka þekkingu og skilning á spilafíkn, draga úr fordómum og hvetja einstaklinga og aðstandendur til að leita sér aðstoðar. Á sama tíma er lögð áhersla á mikilvægi snemmtækrar íhlutunar og þess að samfélagið allt taki þátt í að bregðast við þessum vanda.

Spilavandi er alvarlegur heilbrigðisvandi sem getur haft víðtæk áhrif á líf einstaklinga og fjölskyldna þeirra – fjárhagslega, félagslega og andlega. Eitt af því sem gerir vandann sérstaklega krefjandi er hversu falinn hann getur verið. Ólíkt mörgum öðrum fíknivanda eru einkenni spilafíknar oft ekki sýnileg og geta því liðið langur tími áður en vandinn kemur upp á yfirborðið.

Því er mikilvægt að bæði fagfólk og almenningur hafi augun opin fyrir einkennum spilavanda og þekki þau úrræði sem standa til boða. Með aukinni vitund og fræðslu má grípa fyrr inn í og styðja einstaklinga og aðstandendur áður en afleiðingarnar verða alvarlegar.

SÁÁ hefur á undanförnum misserum stigið mikilvægt skref í átt að bættri þjónustu á þessu sviði með nýjum samningi við heilbrigðisyfirvöld um meðferð við spilavanda. Samningurinn markar tímamót, þar sem spilafíkn er nú viðurkennd og sinnt með markvissum hætti innan meðferðarkerfisins. Þetta er mikilvæg framför fyrir einstaklinga sem glíma við spilavanda og fjölskyldur þeirra, sem hafa lengi kallað eftir auknum stuðningi og aðgengi að sérhæfðri meðferð. Hér er hlekkur á þjónustu SÁÁ

Hjá SÁÁ er boðið upp á sérhæfða meðferð við spilavanda þar sem unnið er með undirliggjandi þætti vandans og stuðlað að varanlegum bata. Jafnframt er lögð áhersla á að styðja aðstandendur, enda hefur spilavandi oft djúpstæð áhrif á fjölskyldur og nánasta umhverfi.

Í mars hvetjum við alla til að taka þátt í vitundarvakningu um spilavanda – kynna sér einkenni, ræða málin og styðja við þá sem þurfa á aðstoð að halda. Með sameiginlegu átaki getum við dregið úr skaða og aukið líkur á bata.

Tveir bæklingar sem SÁÁ hefur gefið út:

Spilar barnið þitt fjárhættuspil

Hefur þú áhyggjur?

Spilavandi – einkenni, greining og meðferð

Spilavandi (spilafíkn) er viðurkenndur fíknsjúkdómur sem getur haft alvarleg áhrif á líf einstaklinga og aðstandenda þeirra. Hann einkennist af endurteknum og stjórnlausum spilavenjum sem valda vanlíðan og skerðingu á daglegu lífi.

Einkenni spilavanda

Spilavandi þróast oft smám saman og getur verið lengi falinn. Einkennin geta verið bæði hegðunarleg, tilfinningaleg og félagsleg. Algeng einkenni eru meðal annars:

• Alltaf að hugsa um spil og stöðugt að leita eftir aðstæðum til að spila

• Þörf fyrir að spila með sífellt hærri fjárhæðum til að fá sömu spennu

• Endurteknar, árangurslausar tilraunir til að hætta eða draga úr spilun

• Pirringur eða eirðarleysi þegar reynt er að hætta

• Spil notuð til að flýja erfiðar tilfinningar (t.d. kvíða, depurð eða streitu)

• „Að elta tap“ – reyna að vinna til baka tapað fé

• Að ljúga til að fela umfang spilunar

• Fjárhagsvandi, skuldir eða að reiða sig á aðra til að bjarga sér

• Spilamennska hefur áhrif á sambönd, vinnu eða nám

Til að uppfylla greiningarskilmerki þarf einstaklingur að uppfylla ákveðinn fjölda slíkra einkenna yfir 12 mánaða tímabil.

Skimun og greining

Skimun fyrir spilavanda felst í því að spyrja markvisst um spilavenjur og áhrif þeirra. Notuð eru stöðluð matstæki og spurningalistar sem byggja á alþjóðlegum greiningarskilmerkjum (DSM-5 og ICD-11).

Við greiningu er meðal annars metið:

• hversu oft og hversu mikið einstaklingur spilar

• hvort hann hafi misst stjórn á spilun

• hvort spilun hafi haft neikvæð áhrif á líf hans

• hvort viðkomandi uppfylli greiningarskilmerki fíknar

Greining er framkvæmd af fagfólki og byggir á heildstæðu mati á líðan, hegðun og félagslegum aðstæðum. Alvarleiki vandans er metinn eftir fjölda einkenna og áhrifum á daglegt líf.

Meðferð við spilavanda hjá SÁÁ

SÁÁ veitir sérhæfða meðferð við spilavanda sem byggir á gagnreyndum aðferðum. Meðferðin tekur mið af því að spilafíkn er sambærileg öðrum fíknsjúkdómum og oft tengd öðrum vanda, svo sem áfengis- eða vímuefnanotkun og geðrænum erfiðleikum.

Í meðferðinni er meðal annars unnið með:

• skilning á eðli fíknar og hegðunarmynstri

• kveikjur og áhættuþætti

• tilfinningastjórn og bjargráð

• fjármál og afleiðingar spilunar

• forvarnir gegn bakslagi

Beitt er aðferðum eins og:

• hugrænni atferlismeðferð (HAM)

• hvatningarviðtölum

• hópmeðferð og einstaklingsviðtölum

Einnig er lögð áhersla á stuðning við aðstandendur, enda hefur spilavandi oft djúpstæð áhrif á fjölskyldur og nánasta umhverfi.

Mikilvæg framför í þjónustu

SÁÁ hefur gert nýjan samning við heilbrigðisyfirvöld um meðferð við spilavanda, sem markar tímamót í þjónustu við þennan hóp. Með samningnum er spilafíkn viðurkennd sem hluti af opinberu meðferðarkerfi og aðgengi að sérhæfðri þjónustu bætt til muna.

Þetta er mikilvægur áfangi fyrir einstaklinga með spilavanda og aðstandendur þeirra, sem hafa lengi kallað eftir auknum stuðningi.

Falinn vandi – sameiginleg ábyrgð

Spilavandi er oft ósýnilegur og falinn vandi. Einkennin sjást ekki alltaf utan frá og margir leita sér ekki aðstoðar fyrr en vandinn er orðinn mjög alvarlegur.

Þess vegna er mikilvægt að:

• fagfólk hafi þekkingu og sé vakandi fyrir einkennum

• almenningur þekki merki spilavanda

• aðstandendur fái stuðning og upplýsingar

Með aukinni vitund og opnari umræðu má grípa fyrr inn í og styðja einstaklinga á leið til bata.

Að leita sér aðstoðar

Ef þú eða einhver þér nákominn glímir við spilavanda er mikilvægt að leita sér hjálpar sem fyrst. Hægt er að hafa samband við SÁÁ til að fá ráðgjöf, skimun og upplýsingar um meðferð.